Economische verhalen

Het is een interessante truc die Arlie Hochschild (zie bijvoorbeeld dit interview) uithaalt. Ze spreekt over prototypische Trumpstemmers op een diepere manier, maar het is wel nog steeds een neerkijkende manier. Toch is dat in haar discours niet zo erg, want ze spreekt over de prototypische Clintonstemmers – en over zichzelf – op dezelfde manier.

Dat, of ze is er werkelijk van overtuigd dat haar mensbeeld compleet is, en dat er gewoon zo iets is als een Jungiaanse diepere laag waar geldt dat wij allemaal gewoon in een verhaal geloven. Maar dat verschil maakt nauwelijks uit.

Mijn mening: wij hebben inderdaad allemaal als mens de behoefte om in een verhaal te geloven. Alleen is dat geen mysterieuze diepere laag. Wij hebben de behoefte om onszelf in een zinvol geheel te zien.

Vergelijk een middeleeuwse arbeider en een moderne arbeider. De eerste is een onderdeel van een sociale en economische structuur, die tegelijk een zingevende structuur is. Het graan dat hij voortbrengt heeft een bestemming in de wereld. Als hij er niet in slaagt het graan te leveren heeft dat concrete gevolgen. Dat hij het graan wel levert heeft een positieve impact en hij overziet die. De moderne arbeider hoort niet meer thuis in een zinvol geheel en of hij zijn uren klopt of niet maakt voor de wereld geen duidelijk verschil.

Enkele bewijsstukken:

  • Het is een gangbare mening dat iedereen een job moet hebben, maar dat is een doel op zich geworden. Er zit geen groter verhaal achter.
  • De gangbare mening is niet: “we produceren nuttige zaken, want door onze producten hebben anderen eten, kleren enzovoort.” Dat zie je al aan het simpele feit dat onze economische modellen gebaseerd zijn op concurrentie, en daarmee op een overproductie die van het begin af aan noodzakelijk is voor het model.

Dat uitspreken is makkelijker dan een oplossing aanreiken. Is het gegeven niet al honderd jaar bekend? Marx sprak over ideologie en had in zekere zin gelijk. Weber sprak over het wegvallen van de overkoepelende kaders. Hitler schiep een groot verhaal, hetgeen misschien een factor was in zijn succes. De postmodernen spreken over het definitieve einde van de grote verhalen. Velen geloven tegenwoordig in wetenschap op een gelijkaardige manier als hun buren in religie geloven, of kiezen er bewust voor te geloven in een of ander groter project, als een vreemde echo van hoe het socialisme over zichzelf dacht als een doelbewust gekozen groter verhaal (“We moeten proberen ons Europeaan te voelen!”) Niet weinigen zouden graag de verzuiling en/of de tegenstelling links/rechts in ere herstellen.

Het is te makkelijk om te zeggen dat Trump niet kon falen door in te zetten op een groter verhaal. Een jaar of tien geleden heeft  de CD&V hier hetzelfde geprobeerd zonder veel succes. De hele campgne draaide rond het woord “waarden”, dat in allerlei schakeringen van oranje het straatbeeld ontsierde. Toch richt juist die vergelijking de blik op een belangrijk punt. De CD&V sprak over waarden zoals Clinton over economische verhalen spreekt. Trump spreekt over daden. Het is nog steeds een spreken, maar het gaat niet over louter woorden.

Hoe minder het over theorieën gaat en hoe meer over realiteiten, hoe vatbaarder een bepaald soort kiezer ervoor is. De zogezegde “elite” heeft de gewoonte economische verhalen te vertellen. Welnu, het moet zijn dat er te weinig realiteit schuilt in die economische verhalen, en teveel dat louter theorie en model is.

De vraag is en blijft al honderd jaar: hoe krijgen we meer realiteit in onze politieke en economische verhalen, zodat ze op een moderne manier diezelfde functie kunnen vervullen die andere verhalen voor andere tijdperken vervulden, namelijk dat ze over ons gaan?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s