Gedachte over epistemologie (19)

19. Kritisch denken en idealisme

Idealisme (zoals gekarakteriseerd in ondermeer gedachte nr. 7) en kritisch denken kunnen elkaar wederzijds bevruchten.

Een idealist onderzoekt een positie ook wanneer die schijnbaar niets te bieden heeft. Het voorbeeld dat ik in de post over idealisme gaf is dit: de maatschappij van vijftig jaar geleden is op de meeste vlakken minder goed dan de huidige, maar toch kan je je afvragen welke dingen er toen beter waren. De netto winst die je behaalt door je dat af te vragen is nihil. Want ookal zou je een reeks positieve kenmerken kunnen identificeren, dan nog zou je niet terugwillen naar vroeger. Het lijkt dat je idealisme hier niet meer dan een denkoefening was.

Maar beschouw het volgende geval. Je raakt in een discussie met een neonazi en je besluit je in te leven in het neonazisme, ookal ben je er zeker van dat je daar niets zal vinden dat je zal overtuigen om ook neonazi te worden. Je doet toch de denkoefening en je ontdekt wat de aantrekkelijkheden van het neonazisme zijn. Natuurlijk zijn die niet aantrekkelijk vanuit jouw standpunt, maar ze zijn het wel vanuit een ander. Je winst is ook in dit geval nihil – als je onder winst verstaat dat je iets vindt waarmee je je kan identificeren. Maar er is wel winst in een andere zin. Je weet nu voor welke vraag het neonazisme een aanbod vormt, en daarmee weet je misschien ook waar de maatschappijvisies waar je je wel mee identificeert in gebreke blijven.

Dat kon je echter maar doen door je subjectieve overtuigingen even te verlaten, door de wereld even te bekijken alsof je er niet zelf middenin stond, door kritisch te denken.

En het omgekeerde geldt ook: de idealistische daad van je in te denken in een positie waar je je uit jezelf niet toe aangetrokken voelt, heeft je geholpen om los te geraken van je subjectieve standpunt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s