ongeordende gedachte over epistemologie (17)

17. Grote onbegrijpelijke fouten

Alle vorige tijderken waren achterlijk. De mensen hadden ideeën die wij nu voor naïef en bijgelovig houden. Het is niet dat je het de mensen uit de vorige tijdperken kwalijk kunt nemen dat ze nalieten bepaalde dingen te observeren, bepaalde observaties te isoleren uit hun natuursamenhang, bepaalde conclusies te trekken uit gegevenheden die duidelijk binnen hun ervaringsbereik lagen. Ze hadden onze huidige soort van rationeel denken nog niet uitgevonden. Alle dingen die tot de abolute basis van ons wetenschappelijke wereldbeeld behoren hadden zij nog niet.

Voor ons zijn het dingen die worden aangevoeld als zodanig basaal, dat we er doorgaans niet eens bij stilstaan. Voor hen waren het eveneens dingen waar ze niet bij stilstonden, en dingen die ze bijgevolg ook niet ontdekten. Het is niet zo dat we hun dit kunnen kwalijk nemen. Het is wel zo dat dit hen verschrikkelijk dom maakt in vergelijking met de mensen in ons huidige, heerlijke tijdperk.

Is dat zo? Nee, dat is niet zo.

Nu denk je misschien dat ik ga proberen de wijsheid aan te tonen van sprookjes, van boeddhisme of van heidense proto-kerstfeesten. Wel, ik zou dat kunnen maar het zou onbegonnen werk zijn om die dingen puntje per puntje aan te vatten. Ik benader het liever van de andere kant, en dan moet ik deze vraag stellen: welke dingen zullen latere tijdperken aanwijzen als ze het over ons hebben en ons achterlijk noemen? Wat zijn de dingen die we zo licht zouden kunnen ontdekken en waar we toch blind aan voorbijgaan? Wat zijn de grote onbegrijpelijke fouten van ons tijdperk?

De vraag stellen is belangrijker dan ze te beantwoorden. Elk antwoord is giswerk. Ik denk persoonlijk dat onze grote fouten op het vlak van de epistemologie liggen en dat latere generaties niet zullen kunnen begrijpen hoe we het potentieel van het denken vrij van autoriteitsgeloof hebben kunnen overzien.

Daarmee is ook een prima voorbeeld geleverd waaraan men de relatie tussen het objectieve en het subjectieve kan bestuderen.

Het grootse, het geavanceerde, het eindpunt-achtige aan mijn eigen tijdperk valt me op. Het grootse en eindpunt-achtige aan een vroeger tijdperk valt me minder op omdat ik me er niet op dezelfde manier toe verhoud. Ik beschouw mijn eigen tijdperk van dichtbij en een ander van veraf, met andere woorden, de blik waarmee ik kijk is gekleurd door mijn toevallige subjectieve standpunt. Zou mijn standpunt een ander zijn, dan zou ik met andere ogen naar de zaak kijken en zouden andere dingen mij opvallen.

Alles wat voorwerp wordt van mijn denken is op een bepaalde manier door mijn subjectiviteit gekleurd, dat is het gevolg van de manier waarop wij als waarnemende en denkende mensen in de wereld geplaatst zijn. De mens kan zich er echter ook bewust van worden wat de elementen zijn die door subjectiveit bepaald zijn, en de objectieve elementen die zich daartussen verbergen eruit proberen te distilleren.

In welke mate de mens daartoe in staat is, is een van de grote vragen van de epistemologie.

Advertenties

2 gedachtes over “ongeordende gedachte over epistemologie (17)

  1. De Denkende Dertiger zegt:

    Leuk om te lezen. Kunnen wij het ‘ding an sich’ wel kennen? Is er dan überhaupt ook wel sprake van kennis? Ik vind de benadering ‘van de andere kant’ een mooie uitgang. Zo kom je nog eens tot kritisch nadenken over de heersende ‘waarheid’.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s