Farmakon

“Je middeltje werkt niet meer.”

De man achter het bureau wees op een flesje met een zwarte vloeistof.

“Natuurlijk wel, ik verzeker het je.” Glimlachend ging de bezoeker zitten. “Jij weet beter dan wie ook welke waarde je daaraan mag hechten. Hoeveel andere mensen zijn er nog op deze wereld die zeker kunnen zijn dat ze de zuivere waarheid horen? Aan mij komt het toe het meest effectieve farmakon te maken, aan jou om het te kopen en het te gebruiken zoals je het het liefst gebruikt. En ik zeg je dat het nog steeds even goed werkt.”

“Misschien werkt het even goed, maar er is te veel veranderd.”

“De wereld en de mensen veranderen voortdurend. Dat is toch werkelijk oud nieuws als je al zo lang geleefd hebt als wij. En tegelijk blijven ze ook altijd hetzelfde. Zo moet ik ook soms het recept lichtjes veranderen om het aan de tijden aan te passen, maar in wezen is het nog steeds hetzelfde farmakon en het is ook nu nog het beste dat je kan vinden.”

“Ik zal het heel concreet maken voor je, en dan zal ik benieuwd zijn of je een antwoord klaar hebt.” Hij pauzeerde, maar de bezoeker keek hem alleen verwachtingvol aan. “Wat is de grote kracht van je middeltje?”

“Ik heb mezelf altijd beschouwd als een kunstenaar eerder dan een ambachtsman zoals mijn vader en mijn grootvader. Als kunstenaar hou ik het meest van eenvoud. De grote kracht van het farmakon zoals ik het maak is de manier waarop het zwart op wit tovert, en de fascinerende kracht die daarvan uitgaat. Zwart op wit. Zo eenvoudig, en tegelijk zo suggestief.”

“Inderdaad, dat is wat jij me geleerd hebt. En gewerkt heeft het.”

“En werken zal het ook blijven doen. De dingen veranderen altijd, maar het is toch waar dat ik ze altijd twee stappen voor was, niet?”

“Computers, internet, smartphones.”

“Daar maak je je zorgen over? Herinner je je nog glanzend papier? Daar was je ook bezorgd om. En het karton van de cornflakesdozen, en het plastic van de flessen wasmiddel. Elke keer was je bezorgd, en elke keer heb ik je getoond hoe je het naar je hand kon zetten. Cornflakesdozen reken je nu tot je grootste successen. Waarlijk sprekende standbeelden. En goedkope balpennen, weet je nog, dat was nog het mooist. Je bibberde van de schrik.”

“Ik weet het niet. Het is niet dat ik je niet vertrouw. Maar het lijkt alsof het deze keer anders is. Kijk. In de krant en op de verpakking staat het zwart op wit, en het blijft er ook altijd staan. Dat is het mooie, denk niet dat ik het niet apprecieer. Op een computerscherm staat het er nog wel in dezelfde zwart-op-witte letters, maar het heeft niet meer die duurzaamheid. Hoe kan ik er zeker van zijn dat de mensen zullen blijven geloven wat er uit mijn drukpersen komt, als ze niet meer geleid worden door dat idee dat het eeuwig geschreven staat?”

“De mensen geloven het nu nog liever dan vroeger.”

“Toch niet. Kijk naar de encyclopedie. Vroeger had je er altijd een paar verschillende, een laatste restant van het idee dat mensen zich een eigen mening konden vormen door over de dingen na te denken. Inderdaad, nu heb je er nog maar eentje. In principe goed nieuws. Maar hij mist nu dat feitelijke aan de zaak, dat onveranderlijke. Je herlaadt de pagina en hij is al veranderd. Ik slaap er niet beter van.”

“En je denkt dat de mensen zich nu plots terug een eigen mening gaan vormen?”

“Hun geheugen zal niet verbeteren, op dat gebied werkt je middeltje nog altijd prima. Maar ik zie daar iets losgeraken, en nee, het bevalt mij inderdaad niet als ik zie dat er dingen in beweging komen.”

“Jij ziet hoe de dingen in beweging zouden kunnen komen. Ik ook, en ik heb het trouwens al langer zien aankomen. Maar de mensen kijken er met andere ogen naar dan wij.”

“Fout. De mensen hebben hun mond vol van de bevrijdende kracht, de democratiserende kracht … en de revolutionaire kracht,” voegde hij er fluisterend aan toe.

“Dat is niet meer maatgevend. Dat idee heeft geen werkelijke invloed meer.”

Een vrouw kwam het kantoor binnen met twee kopjes koffie.

“Dank je,” zei de bezoeker. “Mag ik je iets vragen, Phaedra?”

“Zeker meneer”

“Heb jij een twitter-account?”

“Ja meneer, maar ik gebruik hem niet.”

“Omdat je twitter niet leuk vindt?”

“Omdat ik het niet begrijp meneer. Iedereen had het er altijd over en dus ben ik er ook op gegaan. Maar ik vond het niet zo interessant.”

“Oké, dat is wat ik wou weten, bedankt.”

“Nog iets anders?”

“Nee bedankt, Phaedra,” zei de man achter het bureau. “En was er een pointe?” liet hij erop volgen toen de secretaresse de deur uit was.

“Heel lekkere koffie,” zei de ander en zette zijn kopje op het bureau. “Natuurlijk. Ik wou je in herinnering brengen wat je eigenlijk al weet. Het internet is exact wat het in eerste instantie lijkt. Het is iets waar je iedereen over hoort praten, maar waar je in het begin vooral een beetje schroom voor voelt. Je probeert het eens uit, je gaat er eens op, maar je merkt dat je niet al die interessante dingen vindt waar de mensen rondom je over spreken. Net zoals twitter nu. Twitter is zoals het internet, maar dan binnen het internet. Je denkt eerst dat je het wil omarmen, maar als het dan ineens dichtbijkomt weet je niet wat je ermee aan moet.”

“En uiteindelijk doe je het toch, en dan is het hek van de dam.”

“Zoals je zegt, maar ik bedoel het anders. Uiteindelijk doe je het toch, en dan is het hek van de dam in de zin dat je dan plots uren en uren eraan verliest. Zelfs de meest regelmatige mensen raken helemaal onder de betovering als ze voor de eerste keer de klik met het internet maken. Of met twitter. Je secretaresse zal binnen een week of een maand ook wel die klik maken.”

“En je punt?”

“Mijn punt is dat je er geen schrik van moet hebben! Het internet is exact wat het in eerste instantie lijkt. Iets waar de mensen schrik van hebben, en iets waardoor ze onmiddellijk helemaal betoverd worden eens ze over die eerste schrik heen zijn. Niet de minste reden om te vrezen dat het jouw onderneming in gevaar zou kunnen brengen.”

“Aha, maar laat me je dit vertellen: ik heb juist schrik dat het internet is wat het in eerste instantie lijkt. In eerste instantie was het iets waarvan men zei dat het dialoog bevorderde, dat het een plaats was waar mensen in vrijheid met elkaar konden omgaan en van elkaar leren, ver weg van de tentakels waar wij ze in gesponnen meenden te hebben. Gelukkig waren het toen maar enkelingen die dat zeiden. Jij zegt dat je ze twee stappen vooruit bent, maar het moet toch ook een betekenis hebben dat alle technologische vernieuwingen in eerste instantie geïnterpreteerd worden als instrumenten van vrijheid.”

“Het is altijd zo geweest en het zal ook zo blijven. Er is een klein deel van de mensen dat we niet kunnen bereiken. Soms zijn ze wat vocaler dan anders, maar tegen de tijd dat ze op grote schaal gehoord worden is het grootschalige al binnengedrongen in hun gebied, en tegen dan hebben wij al ruimschoots de gelegenheid gehad om hun boodschap te overstemmen.”

“Maar hoe gaan we hun boodschap overstemmen als de letters waarmee we die boodschap schrijven een bestaan van minuten en seconden leiden? Onze grootste kracht zou onze grootste zwakte kunnen worden. Je hebt nog steeds niet geantwoord op mijn vraag.”

De bezoeker nam rustig nog een slok koffie. “Voorlopig doen we niets. Af en toe herhalen we dat alles verandert. De mensen zijn goed op weg die verandering te interpreteren in de meest retrogressieve termen. We hoeven niet eens te zeggen dat de nieuwe technologie de dialoog bevordert, de mensen zeggen het in onze plaats. En het enige dat ze bereiken is dat niet alleen de luidste schreeuwer gelijk krijgt zoals het altijd geweest is – maar dat degenen met een afwijkende mening ook nog eens verhinderd worden om aan te wijzen op welk punt ze ongelijk hebben gekregen, omdat het proces door emergerende tendenzen in de massa wordt gestuurd in plaats van door een mensenverstand dat aandachtig bij de zaak is. Daar is niets nieuws aan, in tegendeel. Ik zeg je dat je voorlopig op je twee oren kan slapen.”

“Heb je een plan B?”

“Nee, dat geef ik toe. Het is ook voor mij een spannendere periode dan het sinds lang geweest is. Maar ik wacht af en hou mijn ogen open.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s