Racisme: enkele gezichtspunten (2)

Dit is een reactie op de post van gisteren over racisme.

Iemand mailde me omdat hij de stelling problematisch vond dat we schuldig zijn aan racimse als onze enige zonde is dat we racistisch gedrag van anderen naast ons gedogen. Dus nogmaals, er zit een groep blanken in de tram, enkelen onder hen gedragen zich heel racistisch tegen een zwarte. Niemand van de omstaanders reageert. Mijn stelling was dat je ook degenen racistisch kon noemen die niet reageren, dat zelfs als er maar een paar racisten in de groep zaten de gehele groep racistisch kon worden genoemd.

Je kan blanke Vlamingen racisten noemen, enkel omdat er in de groep van blanke Vlamingen een paar racisten zitten, zoveel namelijk dat een niet-blanke het gevoel krijgt dat het niet om geïsoleerde incidenten gaat maar om een patroon.
Moet je blanke Vlamingen racisten noemen? Nee. Zou ik blanke Vlamingen racisten noemen? Nee, ook niet. Ik vind alleen dat er een gezichtspunt bestaat van waaruit bekeken blanke Vlamingen racisten zijn.

Waarom schrijf ik dan in godsnaam over dat standpunt, dat blijkbaar niet overeenstemt met wat ik eigenlijk vind?

Omdat ik ben beginnen beseffen dat wat ik “eigenlijk vind” helemaal geen stabiele positie is. Ik heb me in het verleden vaak afgevraagd of ik een racist was, en heb ongeveer even vaak geconcludeerd dat ik het niet was. Nu vind ik dat ik er te snel overheengegaan ben. Het is niet zo duidelijk als het lijkt, en er zijn bijzonder weinig aanknopingspunten om je aan vast te houden.

Dus ik wijk uit naar een andere aanpak. Ik begin het te bekijken vanuit gezichtspunten. Het nadeel aan gezichtspunten is dat het facetten zijn die je eerst nog met elkaar moet combineren voordat je een mening hebt. Maar het voordeel van gezichtspunten is dat ze het gemakkelijker maken om iets waars te zeggen. Dit is een foto van het Zoniënwoud; het is rood. Dit is een andere foto van het Zoniënwoud; het is groen. Om tot een uitspraak over de kleur van het Zoniënwoud te komen, heb ik niet genoeg aan een enkel gezichtspunt. Maar het ene enkele gezichtspunt of de ene enkele foto heeft wel het voordeel dat je er niet over kan discussiëren dat hij de waarheid weergeeft vanuit dat ene gezichtspunt bekeken.

Waar ik vooral naartoe wou toen ik de post van gisteren schreef, is illustreren dat het fundament waarop de overtuiging “ik ben geen racist” rust niet zo stabiel is als de mensen vaak denken. Of alleen voor mijzelf sprekend, dat mijn fundament niet zo stabiel was als ik dacht dat het was. De manier waarop ik het wou illustreren was door eens met behulp van een misschien vergezocht gezichtspunt, dat echter waar was, goed te rammelen aan dat fundament, om bij wijze van spreken te zien of het een stabiele indruk maakte.

Ik moet ook nog iets meer zeggen over het gezichtspunt zelf. Ik was misschien niet duidelijk genoeg over het aspect schuld. Ik zei dat je schuldig was als je deel was van de bijstandersgroep in de tram die niet reageerde op het racisme. Ik bedoelde hier niet schuldig in de juridische zin. Ik bedoelde in morele zin. (Wat ik zei sloot aan bij het eerdere puntje in de post, waarin ik zei dat racisme te maken heeft met het innerlijk, niet met uiterlijke handelingen.)

Om het nog duidelijker te stellen: zelfs al zou er geen racistisch incident in de tram plaatsvinden, dan nog zou je een racist genoemd kunnen worden, gewoon omdat je een lid van de groep van blanke Vlamingen bent.

Is dat kort door de bocht? Misschien. Maar ik liep onlangs langs een huis waar iemand koranverzen op de ramen had geplakt. Citaten waarin het ging over vreedzaam met elkaar omgaan. Bovenaan de Arabische tekst, onderaan Nederlandse en Franse vertalingen. Het deprimeerde me omdat ik de indruk had dat het zover gekomen was dat iemand met goede bedoelingen wou aantonen dat de boodschap van de Koran over goede dingen gaat: liefde, harmonisch samenleven enz. Dat zou toch altijd voor honderd procent vanzelf moeten spreken. Los van het feit of er dingen in de Koran staan (voor de Bijbel geldt net hetzelfde) die niet overeenstemmen met de huidige wetenschappelijke orthodoxie, los van het feit dat er in naam van religie oorlogen zijn gevochten, het zou toch vanzelf moeten spreken dat de eigenlijke kern, de eigenlijke boodschap van de Koran goed is. Het raam met de citaten toonde mij dat het blijkbaar geen vanzelfsprekendheid meer was, en als dat zo is dan vind ik het ook niet uit de lucht gegrepen om te zeggen dat we als maatschappij, op moreel vlak, een kleinere of grotere racistische grondtoon hebben.

Advertenties

2 gedachtes over “Racisme: enkele gezichtspunten (2)

  1. jverhelst zegt:

    Op zich kan ik wel in die redenering meegaan, maar stel het volgende eens voor: Hetzelfde tafereel maar met een blank iemand. Dan wordt dat gedrag gecategoriseerd als ‘pesten’. Bij pesten is er ook altijd sprake van de actieve pesters, meestal een zeer beperkte groep, en de zogenaamde grijze massa of silent majority, die niets doet terwijl iemand gepest wordt of dit oogluikend toelaat. In dat geval zou men stellen dat die grijze masse moreel schuldig is omdat men het pesten niet verijdelt, maar niet dat men schuldig is aan het pesten zelf. Ik zou dus niet zo ver durven gaan als zeggen dat iemand die niet ingrijpt tijdens een daad van racisme automatisch ook racist kan genoemd worden of dat is. Als ik jouw redenering goed begrijp en ik trek deze door naar ‘pesten’, zouden leden van die grijze massa niet kunnen stellen dat ze geen pester zijn, terwijl ze niet actief participeren. Ik denk dat er dus nog wel een verschil nodig (en wenselijk) is tussen “schuldig” aan racisme en “schuldig” aan een moreel falen, dat geldt voor passiviteit in gevallen van racisme, seksisme, pestgedrag en noem maar op.

    • simboels zegt:

      Bedankt voor de input. Die kan ik gebruiken. Op het eerste gezicht heb je volledig gelijk en is het onderscheid waar je op wijst een relevant onderscheid. Ik denk er verder over na.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s