Racisme: enkele gezichtspunten

Ik wil terugkomen op dit prachtige citaat:

Vorige week zat ik met twee kameraden een pintje te drinken in een Gents park. Kwam daar een andersgekleurde medemens schooien om mijn pak tabak, geen sigaret, maar het hele pak tabak. Ik heb hem vriendelijk verzocht om zelf tabak te kopen waarna de man voor heel het park tot vijf keer toe “racist” schreeuwde terwijl hij naar mij wees. Dus wie zich niet laat overvallen wordt racist genoemd. Dàt is de essentie van Homans’ betoog.

Ik schreef er al eerder over, het komt uit de commentaren bij een artikel in de morgen. In die eerdere blogpost zei ik ondermeer dat ik de ik-persoon in het verhaal niet als racist wou etiketteren (want ik ging ervan uit dat hij zijn pak tabak evenmin aan een medemens met dezelfde kleur zou gegeven hebben).
Vandaag denk ik dat de zaak niet zo eenvoudig is. Afhankelijk van hoe je de zaak beschouwt, kan het etiket “racist” wel degelijk op hem van toepassing zijn.

Eerste manier

Ik heb de zaak toen louter van de juridische kant benaderd. Kan je de handelingen van de ik-persoon beoordelen als racistisch, binnen het kader van wetten? Daarop is het antwoord nee. Maar is racisme een zaak die zich laat herleiden tot de wet? Hoe langer ik over racisme nadenk, hoe minder ik vind dat racisme op het niveau van wetten speelt. Racisme heeft iets te maken met het innerlijke, met de mate waarin iemand een andersgekleurde medemens als een individu ziet met kenmerken van dat ene individu of juist als exemplaar van een categorie met de kenmerken die daarmee verbonden zijn. Bijgevolg weten we uit iemands handelingen niet of hij een racist is, dat weten we pas als we de manier kennen waarop hij over Congolezen, Turken en Marokkanen denkt. Het laatste speelt weliswaar op een niveau dat – vanzelfsprekend – niet strafbaar is, maar het is wel het niveau dat we bedoelen als we over racisme spreken. Kortom, het is heel goed mogelijk, en op basis van wat hij schrijft zelfs waarschijnlijk, dat de ik-persoon wel degelijk een racist was. En daarmee ook dat de anderskleurige in het verhaal simpelweg gelijk had.

Tweede manier

Racisme is niet alleen een zaak van het innerlijk. Het is ook een zaak van de samenleving. Ik ontleen aan dit artikel het volgende voorbeeld: Een zwarte Duitser zit in een volle tram. Drie mensen stappen op, zetten zich rond hem en beginnen hem verbaal lastig te vallen. Hij wil hen negeren, zet zijn muziek extra luid, maar het enige effect is dat hun beledigingen ook luider worden. Niemand van de andere reizigers verpinkt of doet een poging om in te grijpen.
Dat is wat de samenleving doet. Het is absoluut geen nieuws dat omstaanders in onze moderne maatschappij zich niet bemoeien met de verschillende soorten onrecht waarvan ze getuige zijn. We weten dat heel goed. (Als het gegeven ons in lessen elementaire psychologie of sociologie ontglipt is, hebben we meer dan genoeg gelegenheid om het te leren kennen in online filmpjes zoals, om er maar een op te noemen, het filmpje over de acteur die genegeerd wordt wanneer hij als dakloze verkleed is, maar onmiddellijk geholpen wordt wanneer hij als zakenman verkleed is.) Juist omdat we dit heel goed weten, kunnen we als maatschappij niet claimen dat we onschuldig zijn. Ben ik schuldig als ik in de tram zit en niet reageer wanneer er een paar banken verder iemand geweld aangedaan wordt? Ik persoonlijk misschien niet, maar de verzameling van de mensen die niet reageren is wel collectief schuldig, en als deel van die verzameling ben ik ook medeschuldig. Zeker als ik weet dat ik door niets te doen de weerstand van de andere bijstaanders om in te grijpen alleen vergroot.

Wat geldt voor geweld in het algemeen geldt ook voor geweld op basis van ras of huidskleur. Zodus, aangezien ik blank ben en in een racistische samenleving woon, ben ik racist. Dat zal zo zijn tot de mensen die wel optreden wanneer er naast hen geweld op basis van huidskleur gebeurt een overwicht hebben op de Liesbeth Homansen.

Als de ik-persoon in het citaat een blanke Vlaming was, was hij wel degelijk een racist, en de anderskleurige medemens had gelijk hem een racist te noemen.

Advertenties

Een gedachte over “Racisme: enkele gezichtspunten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s