De kracht van vertraging

Dit is een post over de steun aan scholen met kansarme leerlingen, die zopas door minister Crevits is teruggeschroefd.

Het was me eerst volstrekt onbegrijpelijk waarom minister Crevits naar buiten zou komen met het statement “dit is geen besparingsmaatregel.” Ik dacht eerst dat ze er misschien op rekende dat het feit niet zou opvallen dat het wel degelijk een besparing is voor de scholen die toch beslist wel het allermeest behoefte hebben aan de genoemde steun. Maar de volgende dag al zag ik dit artikel, dat perfect de gedachten samenvatte die per slot van rekening iedereen zich zou vormen, die een absoluut minimum aan redeneervermogen bezit. Nietwaar, als er niet dat minimum aan denken was, zou Crevits ook gewoon letterlijk kunnen zeggen “het valt niet op,” en de mensen zouden slikken dat het niet opviel – en dat zou nu toch helemaal absurd zijn.

Het kon dus niet zijn dat ze erop gerekend had dat het niet zou opvallen. Wat was er dan aan de hand? Ik heb een idee over wat er aan de hand was, maar ik wil het uitleggen via een omweg. Op het einde kom ik terug op minister Crevits.

——-

Sommige ouders liegen wel eens tegen hun kinderen. “Als je nu niet stil bent, dan komt de politie en die steekt je in de gevangenis!” Een groot deel van de kinderen tegen wie op deze manier gelogen wordt vermoedt dat de mama of papa niet de waarheid spreekt, maar toch zorgt het beeld van de politieman er in de meeste gevallen voor dat het kind stiller wordt. Het vereist een kind met enig vertrouwen in zijn eigen oordeelsvermogen, of soms ook een kind dat vindt dat het niets te verliezen heeft, om niet vertraagd te worden door het beeld van de politieagent.

Rare woordkeus, zal u zeggen. Maar dat is wat het is. Het is geen afgeschrikt worden. Het is een vertraagd worden. In het kind zijn er de factoren die maken dat het wil “lastig doen”. Die initiëren een proces dat erin uitmondt dat het kind bijvoorbeeld niet stil is, net zoals het losgeraken van een steen bovenaan een helling erin uitmondt dat de steen onderaan de helling belandt. Wat de ouder doet door het beeld van de politieman op te roepen, is ervoor zorgen dat het proces vertraagd wordt. Het kan niet meer rechtdoor, moet altijd over, naast, rond, doorheen deze hindernis, waardoor het zijn vaart verliest. Het moet namelijk altijd opnieuw zich afvragen: “Zou het toch niet kunnen waar zijn dat de politie kinderen naar de gevangenis doet? Ik ben bijna zeker van niet, maar …” Vroeg of laat zullen de factoren zich uitwerken (en zal het kind zeker weten dat er geen politieman komt), net zoals vroeg of laat een losse steen onderaan de helling zal belanden. Maar een hindernis kan dit proces vertragen, en er zo voor zorgen dat het kind ook stil wordt.

Wat de papa of mama doet is misschien geen goed pedagogisch principe, maar het is er wel een dat altijd opnieuw zijn efficiëntie bewijst.

Hoe kan je nu munt slaan uit dit principe? Wat bijvoorbeeld heel goed werkt is mensen dingen laten geloven die ze graag willen geloven maar waar ze geen goede reden voor vinden om het te geloven. Hier is het vertragingsprocédé een zeer dankbaar hulpmiddel. Je doet het als volgt. Eerst grijp je een pseudo-reden uit de lucht, best een leugen want dat werkt nu eenmaal het best, vervolgens vertel je dat het een reden is om te doen wat de mensen eigenlijk graag willen doen. [voetnoot]

Een voorbeeld. Sommige mensen wilden graag op de N-VA stemmen omdat het hen wel een sympathieke partij leek. Het ontbrak hen alleen aan een reden. N-VA past het procédé toe door een pseudo-reden te geven, namelijk: “de sp.a heeft in de vorige eeuw dit en dit en dit misgedaan. Het is allemaal de schuld van de sossen.” Vervolgens, of eigenlijk impliciet, wekken ze de indruk dat dit een reden is om op hen te stemmen. Is het een reden? Er zijn twee mogelijkheden. Ofwel hebben de sossen in de vorige eeuw inderdaad veel meer foute beslissingen genomen dan de andere partijen, maar dan is de vraag hoe lang je ze daarvoor electoraal moet blijven afstraffen. En ook: doet het er misschien niet meer toe met welk programma de sp.a in deze eeuw naar de kiezer trekt? Daarin staat immers niet: “wij willen graag opnieuw diezelfde maatregelen uitvoeren die in het verleden niet zo goed gewerkt hebben.” – Ofwel hebben de sossen in de vorige eeuw niet ons mooie El Dorado om zeep geholpen, en dan is dat vanzelfsprekend ook geen reden om op de N-VA te stemmen.

Toch bereikt de vertragingsstrategie zijn beoogde effect. Geef de mensen iets dat ze in één stap waar of onwaar kunnen vinden en hun verstand wordt er niet méér door opgehouden dan door de duizenden andere feiten en meningen die ze elk uur van de dag zien passeren, het vervolgt eenvoudig zijn natuurlijke loop. Geef de mensen echter iets dat ze niet waar of onwaar kunnen vinden, zonder twee of meer stappen ver te denken, en je zal een merkwaardig fenomeen zien. Het voortkabbelende verstand blijft in cirkels ronddraaien, en juist dat laat sluimerende half-gedachten de kans om erin binnen te sluipen. Het resultaat is niet het heldere “ofwel is het waar dat sp.a en PS verantwoordelijk zijn voor slechte politieke beslissingen, ofwel niet, maar in geen van beide gevallen is het een reden om op N-VA te stemmen” maar in tegendeel het vage “sp.a en PS hebben allerlei dingen slechter gemaakt en op een of andere manier is dat een reden om voor N-VA te stemmen.”

[Voetnoot, later toegevoegd: als je een waarheid in plaats van een leugen gebruikt, dan doet het verstand te veel datgene waarvoor het eigenlijk dient, en dan is het ook te snel klaar met de hindernis.]

——-

Ik wou het principe illustreren. Op een andere dag had ik misschien een minder politiek voorbeeld genomen. Het is echt een truukje dat je binnen en buiten de politiek heel vaak aan het werk kan zien. En in de kwestie die mij de laatste dagen dwarsgezeten heeft, de vreemde communicatiestrategie van minister Crevits, is het op dit moment het enige overblijvende model dat ik nog kan gebruiken om de zaak te verklaren. Ik neem namelijk aan dat minister Crevits rekent op de retarderende kracht van de leugen:

“Dit is geen besparing.”

Iedereen kan zien dat je meer geld gaat geven aan bepaalde scholen die geen scholen met kansarme leerlingen zijn, als je totale butget gelijk blijft en je minder gaat geven aan scholen met kansarme leerlingen. Maar, en daar zit het hem in, dat vereist meer dan een enkele denkstap, en zolang de hindernis van meer dan één stap ver te moeten denken niet is genomen, wijst alles erop dat er geen besparing plaatsvindt! Men moet dit echt in zijn prachtige eenvoud op zich laten inwerken. De strategie zou effectief wel eens kunnen werken.

Advertenties

Een gedachte over “De kracht van vertraging

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s