Rechtlijnigheid

Rechtlijnigheid. Mensen hebben er de mond van vol.

Vijfendertig procent zou de N-VA halen volgens de laatste peiling, en van Bart De Wever kan vijfenveertig procent van de mensen zich voorstellen dat ze op hem zouden stemmen. In gesprekken die ik heb over Bart De Wever of de N-VA (het onderscheid tussen de partij en de man is niet relevant voor het punt dat ik hier wil maken) is er een karaktertrek die altijd weer geroemd wordt: de rechtlijnigheid. Zowel als het erop aankomt de N-VA op zichzelf te verdedigen, als wanneer zij moet verdedigd worden tegen aanvallen van buitenaf, zijn het predikaten als rechtlijnig, onbuigzaam en consequent die telkens terugkomen.

35 à 45 procent van de Vlamingen die door dit idee begeesterd zijn. 35 à 45 procent die rechtlijnige meningen hebben, hun meningen rechtlijnig verdedigen … Als dat maar goed komt!

Welnu, het is over die rechtlijnigheid dat ik het wil hebben. Ik zou graag een onderscheid willen introduceren tussen twee soorten van rechtlijnigheid. De ene soort is de rechtlijnigheid van wat je zegt, anders gezegd de rechtlijnigheid van de inhoud. De andere soort is rechtlijnig zijn in je karakter, je houding, kortom, niet de inhoud maar hoe je met de inhoud omgaat.

Als ik alles observeer wat ik van Bart De Wever opvang, lijkt het soms alsof hij het toch echt makkelijk heeft. Alles wat hij zegt, alleen maar omdat hij het zegt, wordt binnen de kortste keren beschouwd als rechtlijnig. Toch door die 35 à 45 procent. Ze overwegen de inhoud en dan lijkt het dat ze al snel overtuigd worden dat die getuigt van rechtlijnigheid. Gelijk welk standpunt Bart De Wever verkondigt, het zal aan familietafels en cafétogen met vuur verdedigd worden als het meest rechtlijnige. Het lijkt met andere woorden alsof de inhoud er niet zo erg toe doet. Er hoeft geen lijn in te trekken te zijn, maar het wordt wel in de regel beschouwd als rechtlijnig.

Ik ben ervan overtuigd dat zijn succes op een heel bepaalde manier volkomen terecht is. Namelijk omdat hij qua karakter rechtlijnig is. Kijk niet naar de inhoud, maar naar karakter, stijl … Daar zie je, denk ik, de echte reden van zijn succes. Daar is hij inderdaad rechtlijnig.

Wat bedoel ik daarmee? Eenvoudig dit: er is een stijlverschil tussen enerzijds de politici die verder politiek bedrijven zoals ze dat al decennia doen, en anderzijds Bart De Wever. De Wever steekt tegen de anderen af als iemand die aan politiek doet in een meer rechtlijnige stijl. Dat wil zeggen, veel minder dan de andere politici speelt hij spelletjes. Hij laat zich ook niet doen door de spelletjes die de andere politici proberen te spelen. Veel minder dan de andere politici geeft hij de indruk dat hij zich laat overtuigen door een sofisme of door een ingewikkelde statistiek inplaats van door een helder idee.

Voorbeeld: het debat tussen Danny Pieters en Frank Vandenbroucke over het afschaffen van het Brussels gewest en het splitsen van de sociale zekerheid. Daar zag je de twee types tamelijk extreem tegenover elkaar gesteld. Aan de ene kant Vandenbroucke, met alle intellectuele redeneringen, je zou bijna willen zeggen hoe ingewikkelder hoe liever. Aan de andere kant Pieters, met niet meer dan de overtuiging, je zou willen zeggen de wil om de dingen liefst vandaag nog allemaal te splitsen en af te schaffen. Ik vind dat Tom Lanoye het goed verwoordde (in de humo van 26 april):

Humo: België blijft heus wel overeind, blijft Philippe Van Parijs rustig stellen: het probleem van Brussel houdt Vlaanderen en Wallonië bij elkaar.

Lanoye: Ik vrees dat Philippe Van Parijs ernaast zit. Vergelijk het met de intellectuelen die vóór 1914 met allerlei redeneringen “bewezen” dat de Eerste Wereldoorlog onmogelijk kon losbreken, we waren allemaal toch economisch met elkaar verbonden, et cetera.

Zelfs al kloppen Vandenbrouckes berekeningen en argumenten, dan nog wil dat niet zeggen dat onder de juiste omstandigheden Brussel niet gesplitst kan worden. Als er het juiste krachtdadige optreden is, kan de sociale zekerheid gesplitst worden, zelfs al lijkt dat nu zo moeilijk dat het onmogelijk lijkt. Dat is waar Pieters naartoe wilde. Dat is rechtlijnigheid.

Aan de ene kant hoeft er in De Wevers of in Pieters’ betoog geen duidelijke inhoudelijke lijn te zitten om als rechtlijnig gepercipieerd te worden, aan de andere kant is er heel duidelijk een karaktertrek die men niet anders kan omschrijven als rechtlijnig.

Daarom stel ik voor het onderscheid te maken: rechtlijnigheid qua inhoud, rechtlijnigheid qua karakter en stijl.

Dan kan ik ook op een rustige manier Bart de Wever bewonderen. Kijk, ik bewonder namelijk zijn stijl. Ik heb soms de indruk dat iedereen er het op papier al tien jaar over eens is dat er op een nieuwe manier aan politiek gedaan moet worden. Maar Bart De Wever is de enige die het schijnt te doen. Ik ben fan van de rechtlijnigheid waarmee hij optreedt. Ik bewonder die. Ze steekt zeer gunstig af tegen de grote hoop van de andere politici, al profileren ze zich nog zoveel als “anders”, “open”, of een van de andere modewoorden

Maar eer ik hem kan bewonderen moet de stijl wel losgekoppeld zijn van de inhoud. Want al zou ik het graag willen, ik kan met de beste wil van de wereld niet geloven in de inhoud van wat N-VA of Bart De Wever zegt. Ik vind het slechte politieke en economische standpunten.

En mijn persoonlijke mening over de inhoud van de N-VA-standpunten doet er niet eens toe. Het kan al volstaan dat erop te wijzen dat ze niet rechtlijnig zijn. Het is echt niet zo moeilijk zich daarvan te vergewissen. Ze veranderen. Misschien hoort dat bij de praktijk van de politiek, maar dat is een excuus dat elke partij kan aanroepen. Bart De Wever of de N-VA, ze tonen niet dat ze qua inhoud minder van standpunt veranderen dan de andere partijen.

Wil men een voorbeeld van inhoudelijke rechtlijnigheid? Onze aartsbisschop André-Joseph Léonard. Dat is iemand die qua stijl en karakter ook rechtlijnig is, maar dan zonder zijn standpunten al eens te wijzigen als dat beter uitkomt in de situatie. Het maakt hem niet uit dat hij het bij iedereen verkerft. Inhoudelijk is de man echt bewonderenswaardig. Men hoort een soort van denken dat men bijna nergens anders kan horen, een denken dat zich bijzonder rechtlijnig houdt aan de wetten van de logica en toch energieke conclusies niet schuwt. Als ik zijn beginstellingen niet een beetje te dogmatisch had gevonden, had hij mij bijna overtuigd dat hertrouwde mensen beter geen functies opnemen in het onderwijs. Wat hij argumenteert op basis van zijn beginstellingen is gewoon zo rechtlijnig en overtuigend. In alles wat hij argumenteert heeft hij gelijk. Natuurlijk, daarmee maakt hij het zich ook moeilijk. Het zou veel gemakkelijker zijn om soms eens met de wind mee te draaien, en hij zou ook veel minder mensen voor het hoofd stoten, mensen van zijn eigen kerk bedoel ik.

35 à 45 procent van de Vlamingen vindt dat de N-VA de meest rechtlijnige partij is. Ik geef ze gelijk, als het gaat over rechtlijnigheid van karakter en over een rechtlijnige stijl. Tegelijk geef ik ze ongelijk waar ze mij proberen te overtuigen van de standpunten van de N-VA. De inhoudelijke argumentatie is alles behalve rechtlijnig. Maar dat is wel wat de hele tijd beweerd wordt. Zodra het over de inhoud begint te gaan halen mensen standpunten van de N-VA aan, onder de verzekering dat die standpunten rechtlijnig zijn, en dat de N-VA de enige partij is die haar standpunten consequent verdedigt. Maar noch het een, noch het ander is waar.

Wat waar is, is dat Bart De Wever in iets gelooft, daar een klaar en duidelijk beeld van heeft, en probeert zo recht mogelijk op zijn doel af te gaan. Hij is zodanig overtuigd van de juistheid van zijn ideaal, dat hij een klein beetje immuun wordt voor vastgeroeste politieke structuren. Zo slaagt hij erin te vermijden dat hij erin komt vast te zitten. Hij glijdt erdoor. In dat opzicht is hij elegant, Bart De Wever.

De 35 à 45 procent echter lijken zich helemaal te vergissen. Ze krijgen de rechtlijnige stijl niet losgekoppeld van de inhoud, en het resultaat is dat ze de inhoud zitten te verdedigen, in de overtuiging dat die klaar, duidelijk en doelgericht zou zijn. Vandaar mijn vraag: komt dat nog goed? Wat mij betreft, ik kan er alleen een evolutie in zien die de verkeerde kant opgaat. De standpunten worden alsmaar categorieker, ongenuanceerder, ongevoeliger, in plaats van helderder. Het beetje overzicht dat er nog was gaat verloren in het soort discussies dat nu vaker en vaker gevoerd schijnt te worden. Al lang trouwens. De gedachten die ik hier opschrijf had ik om goed te zijn al een jaar of langer geleden moeten kunnen opschrijven. Maar hierbij dus alsnog: ik stel voor dat er met betrekking tot het begrip “rechtlijnigheid” een onderscheid wordt gemaakt tussen rechtlijnigheid van de inhoud en rechtlijnigheid van de stijl, het karakter, de houding of de wil. Misschien ben ik er niet zo goed in geslaagd het onderscheid te definiëren, maar hopelijk heb ik wel de tendens kunnen overbrengen van wat ik bedoel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s